Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm

Phân tích bài Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm

Bài làm

Trong văn chương người ta không chỉ chú ý đến những tác phẩm thuộc thể loại truyện ngắn, tiểu thuyết, tùy bút hay thơ của mà còn có những thể loại mang giá trị lịch sử được các bậc vua chúa sử dụng như: Chiếu, biểu, cáo, hịch. Văn bản “Chiếu cầu hiền” là một tác phẩm tiêu biểu, đó là một bản chiếu vua ban và mang sức mạnh to lớn, ảnh hưởng đến vận mệnh của quốc gia, dân tộc .

Tác phẩm được Nguyễn Huệ, bấy giờ đã lên ngôi vua và lấy hiệu là Quang Trung phái Ngô Thì Nhậm thay mình viết Chiếu cầu hiền. Tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh khi vua Lê Chiêu Thống ở miền Bắc đã rước quân Thanh vào xâm lược nước ta. Bấy giờ Nguyễn Huệ lên ngôi vua và đem quân ra Bắc diệt sạch quân Thanh cùng những tay sai bán nước. Triều Lê sụp đổ và Triều Nguyễn được lập nên. Trong hoàn cảnh đó nhiều quan thần thời Lê lẩn tránh không ra phò tá vua mới để phát triển đất nước. Lúc này vua Quang Trung quyết định phái Ngô Thì Nhậm viết chiếu cầu hiền thay mình để kêu gọi những người tài giỏi ra giúp nước.

Quang Trung quả thực là một vị vua sáng suốt khi nghĩ ra việc viết Chiếu cầu hiền. Không chỉ vậy mà nó có còn thể hiện khát khao, coi trọng hiền tài của vị vua mới. Thêm vào đó là cử một người thân tín, uyên bác để viết khiến cho bài Chiếu càng tăng sức thuyết phục.

Xem thêm:  Suy nghĩ của em về tuổi hai mươi

Như chúng ta đã biết thì Chiếu là một thể loại văn thư mà nhà vua dùng để ban bố mệnh lệnh đến dân chúng. Trước đó chúng ta hẳn từng biết đến bài “Chiếu rời đô” của Lý Công Uẩn. Qua đó có thể thấy chiếu là một loại nghị luận chính trị, xã hội. Tuy nhiên gắn ở văn bản này với chữ “Cầu” khiến cho văn bản không còn mang  nặng ý nghĩa là mệnh lệnh nữa.

Đi vào tìm hiểu văn bản chúng ta mới có thể thấy được tài năng cùng học vấn uyên thâm của tác giả Ngô Thì Nhậm. Điều đó được thể hiện ngay ở phần mở đầu của tác phẩm:

“Từng nghe người hiền ở trên đời cũng như sao sáng trên trời. Sao tất phải chầu về Bắc thần, người hiền tất phải do thiên tử sử dụng”

Loading...

Việc so sánh “hiền tài” với “sao sáng trên trời” để khẳng định họ là những tài sản quý giá của đất nước. Đưa ra lý lẽ mang tính tất nhiên, hiển nhiên khi người tài thì phải giúp sức cho thiên tử. Họ là những tinh anh, có vai trò rất quan trọng đối với vua, với đất nước. Tuy nhiên lại có những khó khăn trong việc chiêu mộ hiền tài. Ngô Thì Nhậm đã đi sâu vào việc phân tích tình hình khó khăn của đất nước và lúc này đất nước cần hiền tài để xây dựng đất nước. Tác giả đã trình bày một cách thẳng thắn qua đó phần nào nói được sự chân thành và tình cảm mà vua dành cho những hiền tài. Đồng thời gạt bỏ được những nỗi lo sợ, nghi ngờ của những hiền tài. Những khó khăn đó là bởi “trời còn tăm tối”, buổi đầu của đại định, đất nước rơi vào thế khó khăn. Lúc chưa ổn định này, nhân tài lại không ra mặt giúp thì sao có thể có tương lai tươi sáng được. Không chỉ vậy mà “kỷ cương còn nhiều khiếm khuyết, việc biên ải chưa yên, dân còn nhọc mệt, đức hóa của chúng chưa nhuần thấm”. Sự so sánh thực trạng của đất nước bấy giờ là “một cái cột không thể đỡ nổi một căn nhà lớn”. Thấy được vua không hề tự đề cao bản thân dựng nghiệp lớn mà rất coi trọng người tài, biết xem thời thế. Phần cuối tác giả để lại cho người đọc một câu hỏi: “Huống nay trên mảnh đất văn hiến… buổi ban đầu của trẫm hay sao?” Thái độ kiên quyết, thẳng thắn mà cũng chân thành tha thiết cầu hiền tài cho đất nước. Những hiền tài sẽ là những tinh tú soi sáng cho đất nước đang tăm tối.

Xem thêm:  Nghị luận xã hội về cách sống

Ngoài việc đưa ra nguyên do và cầu hiền tài thì vua còn đưa ra chính sách cầu tài. Đó là chính sách bình đẳng từ quan lại đến dân thường. Chính sách thứ nhất đó là các bậc quan viên và thứ dân trăm họ đều có thể dân sớm để trình bày sự việc không phải sợ sơ xuất mà bắt tội. Có thể tiến cử rộng mở và tự tiến cử. Qua đó ta thấy được đây là một chính sách đường lối mở rộng đúng đắn. Qua đó ta còn thấy được vua Quang Trung là một người có tư tưởng tiến bộ, đầy bản lĩnh, giàu lòng thương người và có khả năng thu phục lòng người. Chính sách mà vua đưa ra là công bằng dân chủ ai cũng có quyền lợi và nghĩa vụ góp tài góp sức để xây dựng đất nước.

Phần cuối cùng chính là lời khích lệ của nhà vua. Với bài Chiếu Cầu Hiền ta có thể thấy được vua quan trung xứng đáng là một bậc minh quân và tác phẩm không chỉ mang giá trị lịch sử lớn lao mà còn mang giá trị văn học, giá trị nhân văn sâu sắc.

Đánh giá bài viết

Bài viết liên quan

Xem thêm:  Phân tích nhân vật Tràng trong truyện ngắn Vợ nhặt